नारायणदेवी तीर्थ समाज सेवा सिरपाः, नारायणदेवी तीर्थ व्यवसयी प्रोत्सान सिरपाः व गिरिधरलाल नेपालभाषा सेवा सिरपाः नेवाः ख्यःया महत्वपूर्णगु स्वंगू सिरपाः खः । थुगु सिरपाःया दातापिं डा. लोचनदेवी मानन्धर, प्रचण्ड मानन्धर, प्रकाश मानन्धर, डा. सुमित्रा मानन्धर गुरुङ व डा. अमिता मानन्धर खः । थःपिनिगु मांअबु छेँजःपिनिगु नामं पलिस्था यानातःगु थुगु सिरपाः खः । थ्व हे झ्वलय् वयकःपिं दातापिं मध्ये छम्ह खः डा. सुमित्रा मानन्धर गुरुङ । वयकः नेपाःया छम्ह स्थापित भूगोलविद्, सामाजिक अभियन्ता, लघुवित्त विशेषज्ञ नापं नागरिक समाजया छम्ह न्हयलुवाः खः । वय्कः थनि प्यंगू दशक न्ह्यःनिसें हे मिसापिनिगु सशक्तीकरण, सामाजिक समावेशीकरण व सीमान्तकृत समुदायया उत्थानया ख्यलय् योगदान याना वयाच्वनादीम्ह खः । शिक्षा व प्राज्ञिक ख्यःः वयकलं अमेरिकाया युनिभर्सिटी अफ हवाइपाखें ’भूगोल व विकास’ विषयसं विद्यावारिधि यानादीगु खः । वय्कः महिला सहयात्रा लघुवित्त वित्तीय संस्था लिमिटेडया संस्थापक नापं पुलांम्ह प्रमुख कार्यकारी अधिकृत खः । नेपाःया संविधान निर्माण प्रक्रिया (२०७२)सं सीमान्तकृत, दलित, आदिवासी जनजाति व मिसापिनिगु अधिकार नापं सामाजिक समावेशीकरणका मुद्दायात दुथ्याका वयकलं नागरिक समाजपाखें नीतिगत सुझाव व दबाब बिइगु ज्याय् सक्रिय भूमिका म्हितादीगु खः । वयकःपिनिगु छेँजः हे नेवाः ख्यलय् छगू छगू लखया स्वंगू सिरपाःया दाता जुयाच्वंगु दु । उकिं दातापिंपाखें वयकः डा. मानन्धरलिसे नेवाः देय् दबूया मूछ्यञ्जे श्रीकृष्ण महर्जनं सिरपाःया बारे यानादीगु खँल्हाबल्हा थन न्ह्यब्वयाच्वना ।
न्ह्यसः नारायाणदेवी तीर्थ समाज सेवा सिरपाः, नारायणदेवी तीर्थ व्यवसायी प्रोहत्सान सिरपाः व गिरिघरलाल नेपालभााा सेवा सिरपाः छिकपिनिगु छेँजः दाता जुया छाय् न्ह्याकादीगु खः ?
लिसः मां बांपिं मदये धुंकाः थ्यंमथ्यं १८/२० दँ दत । दँय् दसं वयकःपिन्त लुमंकेगु लँ मालाच्वनागु दु । दँय् दसं छेँजःपिं नापं च्वना सरादे यायेगु ला ज्या जुयाच्वंगु हे खः । अले वसिबें नं भतिचा तःधंगु कथं थीथी ख्यलय् सक्रिय जुयाच्वंपिं झी नेवाःत दक्वं छथाय् वयेगु ल्याखं छु याःसा जिइ धकाः सहलह ब्याका सिरपाः तःसा बांलाइ धकाः तायेका थुगु कथंया सिरपाः तयेगु ज्या यानागु खः । जिमि अबु तीर्थनारायण मानन्धर नं ब्यवसायी साइकल पसः जुल । व्यवसायपाखे नं नेवाःतसें न्हूगु कथं याःगु अवस्था जुल । झी नेवाःत यक्व हे ब्यवसायलय् च्वन्ह्यानाच्वंगु खना । नेवाःतसें थःपिनिगु हस्तकलात बांलाक्क यानाच्वंगु खना । थौंया इलय् न्हू न्हुगु कथं प्रविधि विकास जुया वनाच्वंगु इलय् आः न्हूगु कथं अज्वःगु ज्या गुगु कथं वनाच्वन धकाः क्यनेगु नापं अज्वःगु ज्या यानाच्वंपिन्त ब्यवसाय हःपाः सिरपाः छगू तयागु जुल । समाजया नितिं ज्या यायेमाः थुगु अभियान न्ह्याकेमाः धकाः महसूस याना । समाजसेवा धकाः सिरपाः तयागुया मू कारण नेवाःत थीथी अभियानय् ला ज्या यायेगु ला यानाच्वंगु दु तर इपिं ल्यूने मलायमा धकाः थुगु सिरपाः तयागु जुल । नेवाःतसें थःपिनिगु भाषा, कला, संस्कृति नापं सभ्यताया नितिं हे ऐतिहासिक नेपाःगाः स्वनिगः जक मखु स्वनिगलं पिने नं यक्व कथंया ज्यात नेवाःतसें यानाच्वंगु दु । उकियात सिइकेगु ज्या जुइ धकाः तायेका । थौंकन्हय् ला स्वनिगलं पिने जक मखु हलिंन्यंकं हे अज्वःगु ज्याखँ जुयाच्वंगु दु । थीथी देशय् च्वना नं येँन्याः पुन्हि न्यायेकेगु, इहि यायेगुनिसें थीथी कथंया ज्याखँ यानाच्वंगुलिं अज्वःगुयात न्ह्यःने हयेगु कथं तायेका थ्व हे खँयात ध्यानय् तया थुगु समाजसेवी सिरपाः तयागु जुल ।
न्ह्यसः छगू छगू लख तकाया थुगु सिरपाः लःल्हायेगु याना वयाच्वना छिकपिनिगु छेँजः दातापिन्त गुलितक सन्तुष्ट दु ?
लिसाः छगू छगू लख तक राशीया सिरपाः तयेगु ज्या जूगु खः । पलिस्थाया इलय् अर्थात थनि झिंन्यादँ न्ह्यः ला छगू छगू लखया राशी दुगु सिरपाः अपायच्व दुगु मखु । नेवाः ख्यःया नितिं नं थ्व छगू बांलाःगु ज्याखँ जुइ धकाः तायेका । गन तक थुलिमच्छि राशी तया नं सन्तुष्ट दु कि मदु धैगु खँ दु, थुकिइ भिंकाः यंकेमाःगु ला यक्व हे दनि । झीके थज्वःगु सिरपाः बिइगु गुगु कथं यायेगु धैगु खँय् नं खास हे अनुभव दुगुलिं थुकियात दँय् दसं गुगु कथं बांलाका यंकेगु धैगु खँय् ध्यान तयाच्वनागु दु । छता खँ ला थ्व नेवाःतय्गु राष्ट्रिय संगठन नेवाः देय् दबूया बुसा दँय् यायेगु याना वयाच्वनागु खः । देय् दबूया बुसादँय् यायेबले छखे बुसादँ मेखे सिरपाः बिइमाःगु जुया ज्याझ्वःया ईयात व्यवस्थापन यायेगु व ज्याझ्वःयात व्यवस्थापन यायेगु सवालय् अलमल जुइगु । ज्याझ्वः नं भच्चा मछिं मछिं थें जुइगु जुया गुलि सन्तुष्ट दयेमाःगु खः उलि ला मदु । उकिं थुकियात भिंकाः यंकेगु झ्वलय् थुगुसीनिसें नेवाः देय् दबूया बुसादँया इलय् सिरपाः बिइगु मयासे सिरपाःया नितिं हे जक ब्यागलं कथंया ज्याझ्वः यायेगु जुल । थ्व ला भिंकेगु ज्या जूगु जुल । आः थथे हे याना भिंकाः यंकेगु ज्या जुल धाःसा अझ अप्वः सन्तुष्ट दइगु जुल ।
न्ह्यसः थुगु कथंया सिरपाः बिया नेवाः समाजय् गज्वःगु लिच्वः लाःगु महसूस यानादिया ?
लिसः थ्व सिरपाः थीथी कथंया विधात मध्ये थीथी ब्यवसाय नालाच्वंपिन्त नं बियाच्वनागु दुगु हे जुल । वयकःपिन्त थुगु सिरपाः लाये धुंकाः गज्वःगु लिच्वः लात धकाः इमिलिसे सहलह ब्याकेगु ज्या ला मजूनि । सिरपाः कयादी धुंकाः थुकिं गज्वःगु लिच्वः लात ? न्ह्याः वनेत गुगु कथं तिबः जुल धैगु खँ ला न्यनेकने हे यायेमानी । थीथी विधाया सिरपाः बिया उगु ख्यलय् ज्याखँ यानाच्वंपिं मनूतयत देय्न्यंकं म्हसीकेत ग्वहालि हे जुयाच्वन धकाः जिमिसं तायेमा च्वना । गुलि इच्छा यानागु खः अथे हे ला मजूसां नेवाःतय्गु मंकाःगु राष्ट्रिय संगठन देय् दबूलिसे हे स्वाना यानाच्वनागु धैगु थुकिं देय्न्यंकं बांलाःगु हे लिच्वः लानाच्वंगु दु धकाः जिमिसं तायेकागु दु ।
न्ह्यसः थुगु सिरपाः त्याका वयाच्वनादीपिन्त नापं नेवाः समुदायात छुं सुझाव दुसा धयादीला ?
लिसः छु सुझाव धैगु सवालय् ला दक्ले न्हापां सामाजिक ख्यःनिसें व्यवसाय थीथी अभियानयात न्ह्यःने हयेगु ज्या जुयाच्वंगु दु । वयकःपिनिगु ज्याखँ न्ह्यःने यंकेगु, सकलसित म्हसीके बिइगु ज्या यायेमाल । नेवाः समुदाय दुने नं थज्वः थज्वःगु कथंया ज्याखँय् न्ह्याः वनाच्वंगु दु धकाः क्यनेगु, पौभाः दयेकेगु जुल, ल्वंहंकःमि, सिकःमिनिसें यक्व कथंया ज्या यानाच्वंगु दु । थाय् थाय् कथं गथे कि पाल्पाय् करुवा दयेकी, गनं अन्ति दयेकी, गनं धाकाया कापः दयेकी । थीथी कथंया ज्या यानाच्वंगु दु । न्हापा सुकू थसियापिं गुपिन्सं सुकू थायेगु ज्या यानाच्वन । इमित नं सिरपाः बिइगु ज्या जुल । थज्वःगुयात अभिलेखिकरण याना अझ अप्वः बांलाक्क म्हसीकेगु व इमित हःपाः बिइ फत धाःसा सिरपाः काःपिं नं बांलाक्क म्हसिइ । थौंकन्हय् नेपालय् ज्याखँ यानाच्वंगु युट्यूबय् स्वल धाःसा यक्व कथंया खनाच्वना । झीथाय् दुने नं अज्वःपिं मनूत यक्व दु । वयकःपिन्तं नं थुगु ज्याखँय् ब्वति कया, इमिके दुगु शिप प्रतिभात नं क्यनेगु ज्या जुल धाःसा तसकं बांलाइ । जि ला थ्व अनुभव दुगुलिसे भिंकाः यंकेगु ज्या यायेमाली । थुगुसीया ज्याझ्वलं नं उकियात तिबः बिइ धकाः आशा यानाच्वना । सुभाय्
