नेपालय् अजूचायापुक्क दछि न्ह्यव जेनजी आन्दोलन जुयाः पुलांगु सत्ता क्वथलाः न्हूगु पलिस्था जुल । यद्यपि चुनाव नं जूगु हे खः । थुकिं आपालं ल्यासे ल्याय्म्हत राजनीतिइ खने दयावल । पुलांगु ख्वाःपाःया पलेसा आः न्हून्हूगु ख्वाःपाः द्यतं वल । थ्व छगू सकारात्मक पक्ष खः । थुजाःगु हे छगू न्हूगु अनुभव वंगु शनिवाः दिल्लागाः दशमी कुन्हु याये खन । खँ राजनीतिया मखु, खँ पुलांगु सफू व पुलांगु लिपिया खः ।
नेवाःतय् छगू बांलाःगु बानि दु, न्ह्यागु च्वया तयेगु वा टिपोट यायेगु । उकिं नेवाःत कला, संस्कृतिइ गुलि च्वजाः उलि हे वाङ्मय जायेकेगुली नं च्वन्ह्याः । अथे जुयाः नेवाःतय् दुने आपालं विषयया ल्हातंच्वया हलंज्वलं मुनाच्वंगु जुल । छ्यं स्याःसां, प्वाः स्याःसां गुकथं वासः यायेगु च्वयातये गु । म्हगसय् म्हनाः छु जुइ ? भिं लाकि मभिं, व नं टिपोट यायेगु । छेँ दने बलय् झ्याः गन तयेगु, लुखा गन तयेगु, गुगु दिशाय् छेँ दनेगु आदि भ्वँतय् कियातयेगु । बाखं न्यने-कने यायेत, म्ये हालेत वा छुं पुजा यायेमाःसां उकिया विधि नं च्वयातये गु । थुकथं फुक्कं फुक्कं च्वयातये गु बानिं यानाः नेवाःतय् थीथी विषयया वाङ्मय् धुकू नं जायाच्वंगु खः ।
झीसं मालास्वत धाःसा तःताजिया थ्यासफू, पुथिपौ, मूवंगु ताडपत्र आदि झी दथुइ मुनाच्वंगु आः नं लुइके फइ । थुकी अप्वः यानाः पुजाआजा, वासःतासः, तन्त्रमन्त्र, ज्योतिषी, खगोलविद्या, वास्तुकला, वेद, पुराण, शैव, बौद्ध व शाक्त सम्प्रदायया ग्रन्थ आपालं खने दइ ।
पुलांगु बहाःबहीदुने मिखा ब्वये बलय् महायान व वज्रयान सम्प्रदायया ग्रन्थ यक्व लुइगु संभावना दु । थ्वया नापनापं थीथी थासय् धार्मिक व मेमेगु निर्माणसम्बन्धी प्राविधिक व सांकेतिक नक्सा व वास्तुकलाया बांबांलाःगु डिजाइनया नापं तसकं बांलाक व कलात्मक ढंगं मिहिन जुइक च्वयातःगु किपा दुगु ग्रन्थ नं दइ । थुज्वःगु सफुलिइ संस्कृत, नेपालभाषा, मैथिली, भोजपुरी, नेपालीभाय् आदि भासं च्वयातःगु ल्हातंच्वया आखःया तसकं बांबांलाःगु नमूना स्वये दइ । थथे च्वयातःगु हलंज्वलं स्वथना जक तयां छुं ज्याख्यलय् दइमखु । उकिया संरक्षण नं जुइमाः, नापनापं समाजं थुइकथं प्रचार-प्रसार नं जुइमाः । थ्व हे तातुनाः आर्काइभ नेपाल धइगु संस्थां यूनेस्को लिसे जानाः यलया भाजु राहुल बज्राचार्यया पूर्खापिनिगु मुना थीथी पाण्डुलिपिया डिजिटाइजेशनया ज्या न्ह्याकल । वय्कःपिनिगु मुनाय् दुगु विविध विषयया सफू व आशासफू कुथिया ‘प्रज्ञापार मिता’ सफू नं दुथ्याकाः वय्पिंसं लिप्यान्तर यायेगु ज्या नं छुनादिल । थ्व ज्यायात सीके बीगु ल्याखं वंगु शनिवाः, झम्सिख्यः यलया विभान्ता होटलय् ‘पूर्खाया लिखित सम्पदा, न्हू पुस्ताया निंतिं उपहार’ धइगु नां बियाः छगू ज्याझ्वः यात ।
